1.1-ÖZGÜR BİREY

Demokrasinin asıl öğesi özgür insandır. Özgür olmayan bireyin gerçek anlamda seçme yeterliği olamaz. Temel amaç bireyi özgürleştirmektir. Bireyin kendini geliştirmesinin önündeki ekonomik, siyasal ve kültürel engelleri kaldırmaktır. Onun özgürlüklerini bilinçli olarak kullanmasını sağlamaktır.

İster kurumsal, isterse eylemli olsun demokrasi ayrılmaz biçimde özgürlük düşüncesine bağlıdır. Demokrasi bireyin devlet yönetiminde söz sahibi olmasını öngörür. Yönetime katılma hakkı ise özgürlüğün temelidir.

a)    İnsan Hakları-Temel Hak ve Özgürlükler

İnsanların, kişiliklerine bağlı, doğuştan gelen ve vazgeçilmez, dokunulamaz temel hak ve özgürlükleri ile toplum içinde yaşamın kurallarına uygun belirli sorumlulukları vardır.

Temel hak ve özgürlükler Anayasa’nın sözüne ve özüne uygun biçimde ancak ve yalnızca yasayla sınırlanabilir. Bu sınırlama hangi gerekçeyle olursa olsun hakkın özüne dokunamayacağı gibi, demokratik toplumun gereklerinin haklı kıldığı ölçüyü aşamaz ve öngörülen amaç dışında kullanılamaz.

Cumhuriyet Halk Partisi, özgürlükçü, çoğulcu demokrasinin tüm kurum ve kuralları ile işlerliğini sağlamayı öngörmektedir. Bu anlayışın doğal sonucu olarak, uluslararası antlaşma ve sözleşmelerle düzenlenen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Avrupa İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı’nca kabul olunan Helsinki sonuç Belgesi ile Paris Şartı ilkelerinin iç hukuk olarak uygulanmasını gerekli görmektedir.

CHP, insan haklarının, yeni hak ve özgürlüklerin süreklilik içinde geliştirilmesinin kaynağı, kişinin kendine özgü ve çiğnenemez haklarını oluşturma sürecinin de koşulu olarak değerlendirmektedir.

Devletin yurttaşına güvenmesi temel esastır. Bu nedenle aksi kanıtlanıncaya kadar bireyin beyanı doğru kabul edilecektir.

CHP, aşağıdaki temel hak ve özgürlükleri, demokrasinin ve insan haklarının evrensel ve vazgeçilmez temel unsurları olarak kabul etmektir.

Yaşam Hakkı

Yaşam hakkı ile insan varlığının korunması ve geliştirilmesi temel amaçtır.

CHP, ölüm cezasının hukuk sisteminden çıkartılmasını öngörür.

Yaşama hakkı, kişinin özgürlük ve güvenlik içinde olmasını, sağlamayı gerektirir. Yargı kararı olmadan kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.

Düşünce ve Anlatım Özgürlüğü

Düşünce özgürlüğü demokrasinin temelidir.

Düşünce suç olamaz. Düşünce, onu açıklama, anlatma ve örgütleme ile bütündür. Bu nedenle düşünceyi söz, yazı, resim ya da başka yollarla açıklama ve yayma hakkı engellenemez.

Bilim ve Sanat Hakkı

Herkesin bilimi ve sanatı öğrenme, yayma hakkı ile eğitim ve öğretim özgürlüğü vardır. Sosyal devlet anlayışı uyarınca CHP, bu hakkın en geniş biçimde yerine getirilmesini öngörmektedir.

Din, İnanç ve Vicdan Özgürlüğü

Kimse dinsel inanç ve düşüncesinden ötürü kınanamaz, baskı altına alınamaz; düşünce ve inançlarını değiştirmeye, açıklamaya zorlanamaz. Herkes ibadetini, din veya inancının gereğini özgürce yapma, öğrenme ve geliştirme hakkına sahiptir.

Basın ve İletişim Özgürlüğü

Basın ve kitle iletişim araçları özgürdür. Halkın doğruları ve gerçekleri bilme ve öğrenme hakkı demokrasinin gereğidir. Dürüst ve saydam yönetim demokrasinin vazgeçilmez koşullarından olduğu gibi basın özgürlüğünün de temelidir.

Haber Alma ve Bilgilenme Hakkı

Herkes kamu faaliyetleri ile ilgili her konuda özgür haber alma ve bilgilenme hakkına sahiptir.

Savunma Hakkı

Gözaltına alınan ve tutuklanan kişi, savunma ve en kısa zaman da yargıç önüne çıkarılmayı istemek hakkına sahiptir. Savunma ve hak arama olanağından yoksun olanlara hak aramayı ve savunma hakkını sağlamak devletin yükümlülüğüdür.

Yönetime Katılma ve Örgütlenme Hakkı

Demokrasilerde herkesin yönetime katılma, bu amaçla ön izin gereği aranmadan örgütlenme hakkı vardır. Siyasal partiler, sendikalar, dernekler, kooperatifler ve meslek kuruluşlarına üye olma ve yönetime katılma hakkı, çoğulcu ve katılımcı demokrasinin gereğidir.

Çalışma Hakkı

Çalışma herkesin temek hakkıdır. Devlet işsizliğin önlenmesi ve tam çalışmanın sağlanabilmesi için gerekli girişimlerde bulunur. Herkesin dilediği alanda iş kurma, girişimde bulunma ve sözleşme hakkı vardır.

Mülkiyet Hakkı

Herkes özgürce mülk edinme, mülk üzerinde tasarrufta bulunma, istediğine devretme hakkına sahiptir. Anayasa’da belirlenen kamusal yarar amaçlı kamulaştırmalar hariç mülkiyet hakkına müdahale edilemez.

Girişim Özgürlüğü

Herkesin örgütlü Pazar koşulları altında özgürce iş kurma, girişiminde bulunma, işini geliştirme hakkı vardır. Girişim örgütlü, rekabetçi Pazar düzeninin temel kuralıdır.

Çevre Hakkı

Çağdaş haklar arasında yer alan çevre hakkı, herkesin temiz, sağlıklı ve yeşil bir çevrede yaşama özgürlüğünü belirlemektedir.

Seyahat Özgürlüğü

Herkesin istediği yerde yerleşme, istediği yere seyahat etme özgürlüğü vardır.

Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Yapma Hakkı

Demokrasilerde, önceden izin alınmadan toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkı temel haklardandır.

b)Özgürlük ve Eşitlik

Özgürlük ve eşitlik sosyal demokrasinin birbiri ile bağlantılı iki temel ilkesidir. CHP, temel hak ve özgürlüklerden herkesin eşit olarak yararlanmasını öngörür. CHP, tüm yurttaşların, doğuştan var olduğu kabul edilen temel haklardan, cinsiyet, din, dil, ırk, mezhep ve sınıf ayırımı yapılmaksızın, tam bir eşitlikle yararlanmasını sağlayacaktır.